မင်္ဂလာပါ ခင်ဗျာ။ သုတေသနတစ်ခုရဲ့ အောင်မြင်မှုဟာ မိမိကောက်ယူလိုက်တဲ့ အချက်အလက် (Data) တွေအပေါ်မှာ မူတည်ပါတယ်။ အဲ့ဒီ Data တွေ ရရှိဖို့အတွက် အဓိကအသုံးချရတဲ့ Questionnaire (မေးခွန်းလွှာ) တစ်ခုကို ဘယ်လို စနစ်တကျ တည်ဆောက်ရမလဲဆိုတာ ဒီနေ့ ဆွေးနွေးသွားပါ့မယ်။ ၁။ Questionnaire Design ဆိုတာ ဘာလဲ? ဘာကြောင့် အရေးကြီးသလဲ? Questionnaire Design ဆိုတာ သုတေသနရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကို ဖြေဆိုသူတွေ နားလည်ပြီး တိကျတဲ့အဖြေပေးနိုင်မယ့် "မေးခွန်းများအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း" လုပ်ငန်းစဉ်ပါ။ အရေးကြီးပုံ: မေးခွန်းပုံစံ လွဲမှားခဲ့ရင် ဖြေဆိုသူတွေ စိတ်ရှုပ်ထွေးပြီး Error ပါတဲ့ ဒေတာတွေ ရရှိနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် "Garbage In, Garbage Out" မဖြစ်အောင် မေးခွန်းလွှာကို အသေအချာ ဒီဇိုင်းထုတ်ရပါတယ်။ ၂။ Construct (Latent) vs. Observed Variables Construct (Latent Variable): တိုက်ရိုက် တိုင်းတာလို့မရတဲ့ "နာမ်"(abstract) သဘောတရားတွေပါ။ ဥပမာ - Customer Satisfaction (ဖောက်သည်ကျေနပ်မှု) ဆိုတာကို တိုက်ရိုက်တိုင်းတာလို့မရပါဘူး။ Observed Variable (Items/Indicators): Construct ကို သိရှိနိုင်ဖို့ တိုက်ရိုက်မေးမြန်း တိုင်းတာတဲ့ မေးခွန်းတွေပါ။ ဥပမာ: "ဒီဆိုင်ရဲ့ ဝန်ဆောင်မှုကို သင်နှစ်သက်ပါသလား?"၊ "ဒီဆိုင်ကို သူငယ်ချင်းတွေကို ညွှန်းမလား?" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေက Observed Variables တွေဖြစ်ပါတယ်။ ၃။ Construct တစ်ခုမှာ မေးခွန်း (Items) ဘယ်နှစ်ခု ပါရမလဲ? ပညာရပ်ဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ချက်အရ Construct တစ်ခုကို ခိုင်မာစွာ တိုင်းတာနိုင်ဖို့အတွက် အနည်းဆုံး မေးခွန်း (၃) ခုမှ (၅) ခုအထိ ပါဝင်သင့်ပါတယ်။ Reference: Hair et al. (2010) ရဲ့ "Multivariate Data Analysis" အရ Construct တစ်ခုမှာ Indicator (မေးခွန်း) အနည်းဆုံး ၃ ခု ပါဝင်မှသာ Statistical Identification နဲ့ Reliability အတွက် စိတ်ချရတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ၄။ Established vs. Unestablished Questionnaire Established Questionnaire: အရင်ပညာရှင်တွေ ဖန်တီးပြီးသား၊ စမ်းသပ်စစ်ဆေးပြီးသား (Validated) မေးခွန်းလွှာတွေပါ။ ၎င်းတို့ကို အသုံးပြုခြင်းက သုတေသနကို ပိုမိုခိုင်မာစေပါတယ်။ Unestablished (Self-developed): ကိုယ်တိုင် အသစ်ဖန်တီးတဲ့ မေးခွန်းလွှာပါ။ ဒါကို သုံးမယ်ဆိုရင် Pilot Test လုပ်ပြီး Cronbach’s Alpha တန်ဖိုးနဲ့ စစ်ဆေးဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ Questionnaire (မေးခွန်းလွှာ) တည်ဆောက်ရာမှာ Established နဲ့ Unestablished ဘယ်လိုကွာခြားသလဲဆိုတာကို နားလည်လွယ်တဲ့ လက်တွေ့ Business နယ်ပယ်က ဥပမာ (၃) ခုစီနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြပေးလိုက်ပါတယ်။ ၁။ Established Questionnaires (စံပြုမေးခွန်းလွှာများ) ဒါတွေကတော့ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းက ပညာရှင်တွေ စနစ်တကျ Validation (ခိုင်မာမှု) စစ်ဆေးပြီးသား မေးခွန်းလွှာတွေပါ။ အသုံးပြုတဲ့အခါ ကိုးကားချက် (Reference) ထည့်ရုံနဲ့ ခိုင်မာမှုရှိပါတယ်။ ဥပမာ (က) - SERVQUAL Model: ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းတွေမှာ Customer တွေရဲ့ မျှော်မှန်းချက်နဲ့ လက်တွေ့ရရှိမှုကြားက ကွာဟချက်ကို တိုင်းတာဖို့ သုံးပါတယ်။ (ဥပမာ- ဘဏ် သို့မဟုတ် ဟိုတယ် ဝန်ဆောင်မှုများကို တိုင်းတာခြင်း)။ ဥပမာ (ခ) - Minnesota Satisfaction Questionnaire (MSQ): ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ အလုပ်အကိုင် ကျေနပ်မှု (Job Satisfaction) ကို တိုင်းတာဖို့အတွက် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း အသုံးအများဆုံး စံမေးခွန်းလွှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ (ဂ) - Technology Acceptance Model (TAM): အသုံးပြုသူတွေက နည်းပညာအသစ်တစ်ခု (ဥပမာ- Mobile Banking App) ကို ဘာကြောင့် သုံးစွဲတယ်၊ ဘယ်လို လက်ခံတယ်ဆိုတာကို တိုင်းတာတဲ့ မေးခွန်းလွှာပါ။ ၂။ Unestablished/Self-Developed Questionnaires (ကိုယ်တိုင်ထုတ် မေးခွန်းလွှာများ) ဒါကတော့ ကိုယ့်ရဲ့ သုတေသန Context (အခြေအနေ) က အသစ်ဖြစ်နေလို့ သို့မဟုတ် ရှိပြီးသား မေးခွန်းတွေနဲ့ မကိုက်ညီလို့ ကိုယ်တိုင် အသစ်ဖန်တီးရတဲ့ မေးခွန်းလွှာတွေပါ။ ဥပမာ (က) - မြန်မာနိုင်ငံရှိ MSME လုပ်ငန်းရှင်များ၏ Covid-19 အလွန် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်မှု: မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ထူးခြားတဲ့ စီးပွားရေးပတ်ဝန်းကျင်အတွက် ရှိပြီးသား မေးခွန်းလွှာတွေနဲ့ မလုံလောက်လို့ ကိုယ်တိုင် အသစ်ထုတ်ရတဲ့ မေးခွန်းမျိုးပါ။ ဥပမာ (ခ) - ရိုးရာမုန့်လုပ်ငန်းတစ်ခု၏ Product Design အပေါ် သဘောထား: သတ်မှတ်ထားတဲ့ ရိုးရာမုန့် (ဥပမာ- ထိုးမုန့်) ရဲ့ ထုပ်ပိုးမှုဒီဇိုင်း အသစ်အပေါ် Customer တွေရဲ့ ခံစားချက်ကို သိဖို့ ကိုယ့်လုပ်ငန်းအခြေအနေအရ မေးခွန်းထုတ်ခြင်း။ ဥပမာ (ဂ) - ကုမ္ပဏီတစ်ခု၏ သီးသန့် Internal Policy အသစ်အပေါ် ဝန်ထမ်းများ၏ အမြင်: တခြားကုမ္ပဏီတွေနဲ့ မတူတဲ့ ကိုယ့်ကုမ္ပဏီရဲ့ သီးသန့်စည်းမျဉ်းတွေအတွက် မေးခွန်းလွှာကို ကိုယ်တိုင်ဖန်တီးရခြင်း။ Established Questionnaire သည် အဆင့်ဆင့်စစ်ဆေးပီးသားဖြစ်၍ ခိုင်မာမှု့(Validity) မြင့်ပါတယ်။ Unestablished Questionnaire မှာခိုင်မာမှု (Validity) အတွက်ကိုယ်တိုင် Pilot Test ပြန်လုပ်ရမည်။ အချိန်ကုန်သက်သာမှုအရ (EQ) တွင်မေးခွန်းထုတ်စရာမလို၊ ရှာရုံသာဖြစ်၍ အချိန်ကုန်သက်သာသည်။ တစ်ဖက်မှာတော့ (UeQ) အတွက်မေးခွန်းထုတ်ရန် အချိန်အတော်ပေးရသည်။ ကိုးကားချက်Reference သေချာပြရန်လိုသည်။ကိုယ်တိုင်ထုတ်ရသည့် အကြောင်းပြချက် (Justification) ပေးရန်လိုသည်။ ၅။ IV ဘယ်နှစ်လုံးပါရင် Items ဘယ်လောက်ရှိရမလဲ? IV (Independent Variable) အရေအတွက်ထက် Construct (Variable) တစ်ခုချင်းစီမှာရှိတဲ့ Items အရေအတွက်က ပိုအရေးကြီးပါတယ်။ ပုံမှန်အားဖြင့် - Variable တစ်ခုလျှင် 3 to 5 Items (မေးခွန်း ၃ ခုမှ ၅ ခု)။ အကယ်၍ ကျနော်တို့မှာ IV ၄ ခုရှိရင် ၄ x ၅ = မေးခွန်း ၂၀ ခန့် ရှိနိုင်ပါတယ်။ Reference: Kline (2015) အရ Structural Equation Modeling (SEM) သုံးမယ်ဆိုရင် "Three-indicator rule" (Variable တစ်ခုမှာ မေးခွန်း ၃ ခု) ကို အနည်းဆုံး လိုက်နာဖို့ အကြံပြုထားပါတယ်။ 💡 လက်တွေ့ဥပမာ (Business Example) ကျနော်တို့က "Digital Transformation (IV)" က "Business Performance (DV)" အပေါ် သက်ရောက်မှုကို လေ့လာမယ်ဆိုပါစို့။ Construct (IV): Digital Transformation Observed 1: ကျွန်ုပ်တို့လုပ်ငန်းသည် Cloud System ကို အသုံးပြုသည်။ Observed 2: ကျွန်ုပ်တို့လုပ်ငန်းသည် Online Payment ကို လက်ခံသည်။ Observed 3: ဝန်ထမ်းများသည် Digital Tools များကို ကျွမ်းကျင်စွာ သုံးနိုင်သည်။ Professional Insight မေးခွန်းလွှာထုတ်တဲ့အခါ Double-barreled questions (မေးခွန်းတစ်ခုထဲမှာ နှစ်ချက်မေးခြင်း) ကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။ ဥပမာ - "ဝန်ဆောင်မှုရော၊ ဈေးနှုန်းရောကို ကျေနပ်ပါသလား?" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းမျိုးပါ။ ဖြေဆိုသူက ဝန်ဆောင်မှုကို ကျေနပ်ပေမဲ့ ဈေးနှုန်းကို မကျေနပ်ရင် ဘယ်လိုဖြေရမလဲ ခက်ခဲသွားပါလိမ့်မယ်။ "Ask the Right Questions to get the Right Data!" 📣 ဆွေးနွေးကြရအောင် (Call to Action) ဆရာ့ရဲ့ ကျောင်းသားတွေနဲ့ လုပ်ငန်းရှင်မိတ်‌ဆွေများခင်ဗျာ - ကိုယ့်ရဲ့ သုတေသနအတွက် မေးခွန်းလွှာကို ကိုယ်တိုင်ထုတ်မှာလား? ဒါမှမဟုတ် Established မေးခွန်းတွေကိုပဲ ရှာသုံးမှာလား? မေးခွန်းလွှာ တစ်စောင်မှာ မေးခွန်းပေါင်း ဘယ်နှစ်ခုထက် ပိုမပိုသင့်ဘူးလို့ ထင်ပါသလဲ? Comment မှာ ဝင်ရောက်ဆွေးနွေးပေးခဲ့ပါဦး ခင်ဗျာ။ #DrYeLwin #QuestionnaireDesign #ResearchMethodology #DataCollection #Constructs #LatentVariables #AcademicWriting #BusinessResearch